Cử Nhân, Kỹ Sư thất nghiệp: Bài toán chưa có Lời Giải (Kỳ 2)

Giải pháp cho bài toán cử nhân, kỹ sư thất nghiệp nằm ngay trong nhu cầu cấp thiết hiện nay: Cần một cuộc đại phẫu tổng thể nền giáo dục, đào tạo, dạy nghề tại Việt Nam.  

Trong suốt cả ngàn năm lịch sử, cũng giống như nhiều nước phong kiến phương Đông (Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên…) Việt Nam chìm vào sự trì trệ của hình thức thi cử, khoa bảng hình thức, không chú trọng tính logic, thực nghiệm, khoa học. Gần 200 năm qua, sự phát triển của lịch sử với dòng chảy giao lưu văn minh Đông Tây, Việt Nam đã đứng trước rất nhiều cơ hội canh tân nền giáo dục, đào tạo và dạy nghề. Cho đến nay, trong khi một số nước đã tận dụng rất tốt các cơ hội phát triển giáo dục, dạy nghề thì đáng tiếc Việt Nam lại bỏ lỡ hầu hết các cơ hội.

Thế mới biết, nền văn minh lúa nước mang lại cho dân tộc Việt Nam nhiều sự tự hào, song cũng chính nền văn minh này, môi trường này tạo nên tính cách bảo thủ, ít chấp nhận rủi ro, trọng tình hơn trọng lí, cái nhìn ngắn hạn, hẹp hòi, không chấp nhận học hỏi những điều mới mẻ, ngoại lai. Mà rất nhiều khi những điều mới mẻ này lại chính là văn minh, sự tiến bộ chung của nhân loại. Đây có thể là một trong những nguyên nhân chăng?

Do sự phát triển của lịch sử hòa nhập Đông Tây, sự phát triển công nghệ hiện đại, ở khu vực Đông Bắc Á và Đông Nam Á có khá nhiều nước đã và đang tận dụng tốt các cơ hội phát triển giáo dục. Tiêu biểu như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và Malaysia, Trung Quốc… Những nước này đã học hỏi được rất nhiều từ các nước tiên tiến phương Tây như Mỹ, Đức, Hàn Lan, Pháp….  Năm 1854, sau khi ký kết hòa ước với Mỹ, dưới sự lãnh đạo của Nhật Hoàng Minh Trị, Nhật Bản bừng tỉnh với chiến lược thoát Á học Âu và cho đến những năm đầu thế kỷ 20 Nhật Bản là nước châu Á đầu tiên và duy nhất trở thành một cường quốc sánh vai với Mỹ và các nước lớn khác ở châu Âu. Cũng trong thời gian này, Việt Nam ta “vẫn ngủ li bì” với bế quan, tỏa cảng và chiến tranh.

Nhật Bản với chiến lược thoát Á học Âu trở thành nước châu Á đầu tiên là một cường quốc sánh vai với Mỹ và các nước lớn khác ở châu Âu

Nhật Bản với chiến lược thoát Á học Âu trở thành nước châu Á đầu tiên là một cường quốc sánh vai với Mỹ và các nước lớn khác ở châu Âu

Tôi nói như trên để nhắc lại một điều mà nhiều người chúng ta đã biết: Nhà nước (với những định hướng, quyết sách, biện pháp, kế hoạch hành động cụ thể…) có vai trò trung tâm, chủ đạo trong việc phát triển một nền giáo dục, đào tạo, dạy nghề tiên tiến, hiệu quả cho đất nước.  Chúng ta nhìn về quá khứ, kinh nghiệm của các nước khác một cách nghiêm túc để soi rọi, rút ra bài học cho sự nghiệp phát triển giáo dục, đào tạo, dạy nghề  của nước nhà ở hiện tại và tương lai.

Cá nhân tôi rất lo lắng về viễn cảnh của nền giáo dục, đào tạo dạy nghề của Việt Nam trong tương lai 20, 30 năm nữa. Nếu mọi thứ vẫn được làm theo cách mà chúng ta vẫn làm bấy lâu nay, tôi vẫn chưa nhìn thấy những điều hy vọng. Tại sao?

  • Vì chúng ta chưa cầu thị học hỏi văn minh tiến bộ khắp năm châu.
  • Vì chúng ta đã quen hô hào, hình thức hơn hành động.
  • Vì chúng ta trọng bằng cấp, địa vị hơn năng lực chuyên môn.
  • Vì chúng ta chưa tự tin vào bản thân mình.
  • Vì chúng ta đang lãng quên những cá nhân ưu tú.  
  • Vì chúng ta ghét tranh luận công khai và không ưa phê phán/ phản biện.
  • Vì chúng ta có thói quen thích người tài phải lễ phép, phục tùng.
  • Vì chúng ta chưa thật sự tin toàn cầu hóa là biển lớn mà ở đó Việt Nam sẽ có cơ hội lớn lao được dự phần phát triển, hưởng lợi.
  • Vì chúng ta chưa tận dụng được thời kỳ dân số vàng hiện nay.
  • Vì chúng ta chưa xây dựng được một xã hội học tập.

Mấy ngày vừa qua, trên các trang mạng xôn xao bàn tán về một vài video clip phỏng vấn cháu Đỗ Nhật Nam, người được coi là thần đồng Việt Nam. Tuy mới 12 tuổi nhưng Nhật Nam đã có đến gần 5 năm sinh sống tại Nhật Bản. Tôi rất ấn tượng với sự tự tin, hồn nhiên, kiến thức uyên bác của cháu Nhật Nam. Tôi không nghi ngờ tài năng thiêm bẩm của Nhật Nam, song có một điều chắc chắn tài năng này đã được bồi đắp từ gia đình và một môi trường giáo dục quốc tế, ưu việt, hiện đại tại Nhật Bản và các nước khác. Trong đoạn phỏng vấn Nhật Nam cũng có khen môi trường đào tạo tại Việt Nam nhưng tôi tin môi trường như vậy hiện không phải là phổi biến tại Việt Nam.

Khi xem cuộc phỏng vấn dài 7 phút trong một video bị người lớn “ nén đá” nhiều nhất, tôi đã rất kinh ngạc và thích thú. Đặc biệt là khi Nhật Nam nói về toàn cầu hóa, về việc đào tạo kỹ năng trong nhà trường… Điều gì đã khiến đứa trẻ mới 12 tuổi liên hệ nhiều vấn đề giáo dục trong nước với thế giới và toàn cầu hóa? Điều mà nhiều nhà hoạch định chính sách trong hệ thống giáo dục, đào tạo, dạy nghề đã lãng quên hiều năm nay?

Ở đây, tôi xin phép không bàn về những người có cái nhìn không thiện cảm với cháu Nhật Nam về tư thế ngồi, sự tự tin thái quá…Nhưng tôi lại có một niềm tin rằng đất nước Việt Nam sẽ vững vàng hơn rất nhiều để đi ra biển lớn – toàn cầu hóa khi hệ thống giáo dục của chúng ta sản sinh ra ngày càng nhiều những đứa trẻ tự tin, độc lập, sáng tạo như Nhật Nam chứ không phải những đứa trẻ ngồi lễ phép, trả lời theo khuôn mẫu mà đôi khi là những kịch bản đã được đóng gói sẵn. 

Để có được một nền giáo dục, đào tạo và dạy nghề phát triển, chúng ta cần trở về với những giá trị cốt lõi của nền tảng này

Để có được một nền giáo dục, đào tạo và dạy nghề phát triển, chúng ta cần trở về với những giá trị cốt lõi của nền tảng này

Để có được một nền giáo dục, đào tạo và dạy nghề phát triển, chúng ta cần phải trở về với những giá trị cốt lõi của nền tảng này. Theo tôi, giá trị cốt lõi của nền giáo dục, đào tạo, dạy nghề rất giản dị:

  • Dạy cho con người sự xác tín bằng những thang bảng giá trị cơ bản của xã hội văn minh/ Social Standard Value.
  • Dạy cho con người sự hiểu biết kiến thức/ Knowledge
  • Dạy cho con người biết kỹ năng công việc/ Occupational Skills ( gồm 2 loại kỹ năng cứng và kỹ năng mềm)

Giá trị cốt lõi của nền giáo dục, đào tạo, dạy nghề

Giá trị cốt lõi của nền giáo dục, đào tạo, dạy nghề 

Khi được trao những cơ hội công bằng trong một nền giáo dục ưu việt luôn đổi mới, với bản tính chăm chỉ chịu khó, tôi tin là phần lớn người dân Việt Nam sẽ được dự phần vào sự phát triển chung của đất nước trong tiến trình toàn cầu hóa. Họ chắc chắn sẽ có cuộc sống ấm no về vật chất, viên mãn về tinh thần.

(Kỳ sau chúng tôi sẽ bàn tiếp về sự gắn bó khăng khít gữa một nền giáo dục, đào tạo, dạy nghề tiên tiến và một nền kinh tế nội lực hùng cường mà ở đó ý thức, chuyên môn, kỹ năng của người lao động hiện nay cần phải thay đổi).

Đào Trung Kiên

 

Ý kiến phản hồi